Waar gaat voedselverspilling uiteindelijk naartoe?

Uit het oog, uit het hart

Velen van ons zijn zich niet bewust van waar het voedsel dat we verspillen terechtkomt en de directe en indirecte gevolgen hiervan. In het ergste geval wordt voedsel verzameld en weggegooid op vuilnisbelten of verbrand. Tegenwoordig wordt er in de EU nog maar minder dan de helft gerecycleerd tot biogas en compost of hergebruikt voor dierenvoer.


De inzameling van voedselafval

De manier waarop we voedsel weggooien heeft een groot domino-effect op de kwetsbare ecosystemen op aarde. Op internationaal niveau is de grootste afvalcategorie organisch afval (voedsel en groen): dit vormt 44% van het wereldwijde afval. Naar schatting kan organisch afval toenemen naar gemiddeld 56% van het totale gemeentelijke afval in lage-inkomenslanden, 53% in middeninkomenslanden en 32% in hoge-inkomenslanden (World Bank Group, 2018).

Er zijn op dit moment geen verplichte EU-regels voor de inzameling van organisch afval. 13 lidstaten hebben hun eigen initiatieven voor de inzameling van biologisch afval geïmplementeerd, inclusief de huis-aan-huis-inzameling van gescheiden afval  (EURActiv, 2017)

  • Gemiddeld wordt er 487 kg per persoon aan gemeentelijk afval geproduceerd in de EU (Eurostat, 2017)
  • Het totale gemeentelijke afval in Europa bestaat gemiddeld voor 37% uit biologisch afval, maar verschilt aanzienlijk per lidstaat (Bräutigam et al., 2014; European Environment Agency, 2016)
  • Het huis-aan-huis-systeem is het meest geschikt gebleken voor een toename van de inzameling van biologisch afval (European Commission, 2015)
  • Een aantal landen gaat anders om met gemeentelijk afval (OECD, 2019). Op dit moment wordt meer dan de helft van het gemeentelijke biologische afval in de EU niet gerecycleerd of hergebruikt: 




A. Het doemscenario

Op dit moment wordt nog steeds meer dan de helft van het gemeentelijke biologische afval in de EU niet gerecycleerd of hergebruikt. Bioafval, en daarmee voedselafval, belandt op de vuilnisbelt of wordt verbrand om energie te genereren. Op vuilnisbelten wordt het afval afgebroken en opgenomen door de grond en de lucht. Dit brengt schade toe aan het milieu en de omringende communities. Verbrandingsovens produceren enerzijds energie, maar moedigen ook aan tot een verspillende mentaliteit bij bedrijven en consumenten aan en hebben impact op mensen en de omgeving. Deze twee opties zijn zeker het doemscenario.


Vuilnisbelten: De verwijdering van voedselafval

  • Alleen in de EU zijn er al ongeveer een half miljoen vuilnisbelten (The Financial Times, 2018). In 2016 moet het biologisch afbreekbare gemeentelijke afval tot 35% van de hoeveelheid gestort afval in 1995 worden gereduceerd  (European Union, 1999)
  • Op alle vuilnisbelten in de wereld dreigt ruimtetekort (Curry & Pillay, 2012)
  • 21% van het vuilnis op vuilnisbelten betreft voedselresten (FAO 2016)
  • Naar schatting belandt 22% van de voedselresten in de VS op vuilnisbelten (EPA, 2015)
  • In Australië belandt 5 miljoen ton aan voedsel op de vuilnisbelt. Dit staat gelijk aan 9.000 Olympische zwembaden (OzHarvest, 2019)


Waarom is dit een probleem? 

  • Korte- en langetermijngezondheidseffecten, zoals kanker, aangeboren problemen, allergieën en hoofdpijn door nabijgelegen vuilnisbelten (Maheshwari et al., 2015; Saffron et al., 2003)
  • Als er regen valt op vuilnisbelten, lossen biologische en niet-biologische bestanddelen op en belanden er zeer toxische chemicaliën in het grondwater. Dit kan zelfs de bodemvruchtbaarheid in omliggende gebieden aantasten (Scienceing, 2018) 
  • Methaan, dat ontstaat door de anaerobe ontbinding van biologische stoffen, is een schadelijk broeikasgas dat tot klimaatverandering leidt. Kijk hier voor meer informatie. 




Verbranding: Warmtewinning uit voedselafval

  • Afval wordt verbrand door verbrandingsovens en tijdens het proces wordt warmte gewonnen om energie te produceren met behulp van stoom
  • Het verbranden van afval voor energie ondermijnt de inspanningen van Europa op het gebied van recycling door afval naar verbrandingsovens te brengen in plaats van het te hergebruiken of recyclen (European Commission, 2015; European Parliament, 2008)
  • De EU heeft nu de eerste stappen gezet om subsidies voor verbranding terug te dringen (Zero Waste Europe, 2018). terwijl de verplichte inzameling van gescheiden afval van kracht blijft (Zero Waste Europe, 2018)


Waarom is dit een probleem?



B. Afval als grondstof

De EU streeft ernaar om 65% van al het gemeentelijke afval vóór 2035 te recyclen (European Commission, 2018)In een kringloopeconomie mag voedselafval niet langer worden weggegooid op vuilnisbelten of verbrand. Voedselafval wordt daarentegen beschouwd als waardevolle grondstof die kan worden hergebruikt als dierenvoer. In plaats van andere eiwitbronnen te gebruiken, kan voedselafval worden hergebruikt in voedsel. Aan de andere kant kan voedselafval ook worden gerecycleerd tot biogas of compost dat vervolgens kan worden gebruikt voor energie of als meststof. 


Dierenvoer: Het hergebruik van voedselafval

Er is momenteel een enorme toename in de vlees- en zuivelconsumptie. Omdat deze producten steeds meer worden geconsumeerd, moet er ook steeds meer worden geproduceerd. Dit legt een aanzienlijke druk op de natuurlijke grondstoffen van onze aarde en het klimaat. Daarom is het een goede optie om voedselafval te hergebruiken in plaats van granen en gewassen te oogsten op grond waarop anders een tropisch regenwoud zou staan.

  • Sinds halverwege de jaren 40 is de totale vleesconsumptie vervijfvoudigd (Proteinsect, 2016)
  • De wereldwijde vleesproductie zal naar verwachting ruim verdubbelen van 229 miljoen ton in 1999/01 naar 465 miljoen ton in 2050 en de melkproductie van 580 miljoen naar 1 miljard ton (FAO & LEAD, 2006)
  • 80% van de landbouwgrond en meer dan 30% van het landoppervlak wordt al gebruikt voor het grazen en voederen van veeteelt (FAO & LEAD, 2006; OurWorldinData,2017)
  • De totale productie van eiwithoudende gewassen in de EU levert slechts 30% van de als dierenvoer geconsumeerde eiwitten in de EU. De meeste importen komen uit Brazilië en de Verenigde Staten (ITC, 2017)
  • De EU importeert jaarlijks circa 17 miljoen ton ruwe eiwitten (European Commission, 2018)
  • Deze importen staan gelijk aan 20 miljoen hectare aan akkerland en meer dan 10% van de landbouwgrond in de EU (Proteinsect, 2016)


Er is een grote behoefte om het eiwittekort in de EU aan te pakken en geïmporteerde eiwithoudende gewassen te vervangen met andere Europese bronnen

  European Parliament, 2011


Een onbenut potentieel

  • Naar schatting wordt er jaarlijks 3,5 miljoen ton aan voormalige voedselproducten verwerkt tot dierenvoer in de EU en dit kan nog toenemen naar 7 miljoen ton (Quadram Institute, 2018)
  • Als Europa voedselafval tot swill zou recycleren in de mate waarin dit in Oost-Azië gebeurt, zou dit de benodigde grond om varkensvoer te produceren met 20% reduceren; dit staat gelijk aan de omvang van Wales (Zu Ermgassen et al., 2016)
  • Zwarte soldatenvliegen kunnen voedselafval omzetten in een alternatief eiwit en tegelijkertijd een bijproduct produceren dat kan worden verwerkt en omgezet in meststof of biodiesel (Proteinsect, 2016)




Biogas and compostering: De recycling van voedselafval

Voedsel bestaat uit grote hoeveelheden grondstoffen. Deze grondstoffen zijn rijk aan energie, voedingsstoffen en mineralen. In plaats van deze te laten verteren of ze te verbranden zouden ze kunnen worden gerecycleerd en een nieuwe waarde kunnen krijgen. Voedsel dat normaal gesproken zou worden verspild, kan door middel van biogas dus een energiebron worden of een waardevolle natuurlijke meststof voor andere gewassen en planten.

Biogas 

  • Geproduceerd nadat organische stoffen (plantaardige en dierlijke producten) zijn afgebroken door bacteriën in een zuurstofvrije omgeving. Dit proces wordt ook wel anaerobe vertering genoemd (BioConstruct, 2008)
  • De omgezette gassen methaan en CO2 zijn dan geschikt voor energieproductie om elektriciteit te genereren, brandstof te produceren of warmte te winnen met behulp van biomethaan (Achinas et al., 2017)
  • Het voedselrijke digestaat kan tot meststoffen worden bewerkt (Environmental and Energy Study Institute, 2017; European Commission, 2013)
  • De biogasproductie is uitgegroeid tot 18 miljard m3 methaan (654 PJ). Dit staat gelijk aan de wereldwijde biogasproductie in 17.400 biogasfabrieken (Scarlat et al., 2017)


Compostering

  • Proces van aerobe (met zuurstof) vertering van een combinatie van organische stoffen met behulp van micro-organismen en later gebruikt als meststof (EcoProducts, 2014)
  • Compostering op stortplaatsen is een populaire keuze geworden. Voedselafval wordt dan in een afgeschermde omgeving gecomposteerd onder de juiste temperatuurs-, luchtvochtigheid- en zuurstofomstandigheden (RecycleNow, 2016)
  • In de EU zijn Oostenrijk, Nederland, België en Luxemburg de enige landen die 20% of meer composteren of verwerken (European Commission, 2015) 
  • Voor meer informatie over hoe mensen in Europa composteren, kun je hier kijken 
  • Wil je je eigen compost maken? Bekijk de gave tips en tricks om het werkbaar te maken!